Po spadkodawcy, który nie pozostawił testamentu dziedziczą jego bliscy. W zależności od tego, ilu ich jest, mogą powstać różnorodne kombinacje. Czasem do spadku mogą zostać powołani również dalsi bliscy. Kiedy ma miejsce taka sytuacja?
Jeżeli spadkodawca nie pozostawił swojej ostatniej woli, czyli testamentu, to określenie i podział spadku obywa się według zasad dziedziczenia ustawowego – „Dziedziczenie ustawowe co do całości spadku następuje wtedy, gdy spadkodawca nie powołał spadkobiercy albo gdy żadna z osób, które powołał nie chce lub nie może być spadkobiercą” (art. 926 § 1 Kodeksu cywilnego). Inaczej mówiąc, ma ono miejsce wówczas, gdy brak jest zstępnych uprawnionych do spadkobrania. Do spadku dochodzą wtedy dalsi krewni. Spadkobierców ustawowych dzieli się bowiem na tych, którzy należą do grupy pierwszej lub drugiej. Swoje uprawnienia mają również gminy i Skarb Państwa.
Kto w pierwszej kolejności?
Zgodnie z art. 931 § 1 Kodeksu cywilnego w pierwszej kolejności do spadku powoływane są dzieci i małżonek spadkodawcy. Oni też dziedziczą w częściach równych, przy czym należy pamiętać o zasadzie, że „część przypadająca małżonkowi nie może być mniejsza niż jedna czwarta całości spadku”. W przypadku, gdy otwarcia spadku nie dożyło dziecko spadkodawcy, to jego udział przypada jego dzieciom w częściach równych. Wymienieni spadkobiercy zaliczają się do spadkobierców z grupy pierwszej. W przypadku ich braku do spadku zostają powołani spadkobiercy ustawowi grupy drugiej, czyli dalsi krewni.
Dalsi krewni
Z punktu widzenia osób zainteresowanych, gdy nie ma zstępnych spadkobiercy, do spadku powoływani są z ustawy jego małżonek i rodzice. Jeżeli i tych spadkobierców brak, to powoływane jest rodzeństwo, ich zstępni, dziadkowe lub zstępni dziadków. Jak zauważa przy tym prawnik z Krakowa, który reprezentuje strony między innymi w postępowaniu spadkowym, takie sprawy są stosunkowo rzadkie. Nieczęsto dochodzi również do sytuacji, w której to uprawnienia mają gminy czy Skarb Państwa.
Gdy spadkobierców brak
Czasem może okazać się, że dziedziczyć nie mogą nawet dalsi krewni spadkodawcy, gdyż ich nie ma. W przypadku braku wszystkich wyżej wymienionych osób, które mogłyby przejąć spadek pozostawiony przez zmarłego, w ostatniej kolejności do dziedziczenia powołana jest gmina ostatniego miejsca zamieszkania spadkodawcy. Zgodnie z art. 935 Kodeksu cywilnego, jeżeli nie jest możliwe ustalenie ostatniego miejsca zamieszkania zmarłego lub też w sytuacji, gdy znajdowało się ono poza granicami kraju, spadek przypada Skarbowi Państwa.